Amasya valisi Şehzade Ahmed gözetiminde, 1482-1486 yıları arasında, babası II. Bayezid adına yaptırılmıştır. Cami,medrese, imaret, şadırvan ve çeşmeden meydana gelmektedir. Caminin mimarı Şemseddin Ahmed'dir, İki büyük kubbe ile örtülü olan caminin mihrap, minber ve taç kapısı beyaz mermerden özenli bir biçimde yapılmıştır. Eser, Osmanlı mimarisinin tipik örneklerinden biridir.

SULTAN II. BAYEZİD KULLİYESİ HAKKINDA AYRINTILI BİLGİ

II. Bayezid Amasya'da valilik yaparken, Cem Sultan'ın saltanatı ele geçirme çabalarından haberdar olur. Şehzade'nin huzursuz olduğunu gören Amasya'nın ileri gelenlerinden bazıları, saltanata kendisinin geçeceğini müjdeler ve Amasya'ya cami, medrese ve imarethane inşasını rica ederler. Sultan Bayezid bundan çok duygulanır ve tahta çıkışının hemen ardından istenen yapıları Amasya'ya inşa ettirir.

Dört tarafı da kagir (taş ve tuğladan yapılmış) bir duvar ile çevrili olan külliyenin avlusunu çevreleyen surda, ikisi güneyde, ikisi kuzeyde, birer tane de doğu ve batıda olmak üzere toplam altı kapı bulunmaktadır. Külliyenin kuzey tarafı tamamen ırmağa bakmaktadır. Bahçede, 400-500 yıllık anıt ağaçlar bulunmaktadır.

Külliyeyi çevreleyen 120 x 160 m boyutlarındaki avlu içinde, ortada cami, caminin sağ (batı) tarafında büyük bir medrese, sol (doğu) tarafında bir imarethane ve kiler vardır. Avlunun güneydoğu köşesinde türbe (II.Bayezid'in şehzadesi Ahmed'in oğlu Osman Çelebi), kuzey ve güneydoğusunda birer şadırvan, caminin kuzeybatısında da muvakkithane bulunmaktadır.

CAMİ

Ters T plan tipiyle yapılmış olan caminin iç ölçüleri 29.97m x 30.53m; dış ölçüleri ise 45.44 x 42.95m'dir. Caminin ana mekanı, kıble ekseni üzerinde, birbirinden büyük bir kemerle ayrılan, kare biçimli iki bölümden oluşur. Bunların üstü birer kubbeyle örtülüdür. Binanın sağ, sol ve cümle (ana) kapıları olmak üzere üç girişi vardır.

MEDRESE

Avlunun batı duvarına bitişik olarak inşa edilmiş olan medresenin yapım tarihi 1486'dır. Sultaniye olarak da bilinen II. Bayezid Medresesi 1922'den beri Amasya İl Halk Kütüphanesi olarak kullanılmaktadır. Evliya Çelebi, 17. yy'da Amasyada bulunan 10 medreseden en süslü ve en bakımlısının Sultaniye Medresesi olduğunu söyler.

Bina "U" planında inşa edilmiştir. Binanın doğu, batı ve kuzey cephelerinde, talebe hücreleri sıralanmıştır. Dershane, binanın güney tarafında yer alır ve yayvan bir kubbe ile örtülmektedir. Medrese avlusunun ortasında bir şadırvan bulunur.

İMARET VE TABHANE (MİSAFİRHANE)

İmaret ve tabhaneler, fakirlere, yoksullara ve yolculara bedava yemek verildiği ve korunup barındırıldığı yerlerdir. Evliya Çelebi II. Bayezid Külliyesi'nin imarethanesinde her gün fakirlere bol ve kusursuz yemeklerin verildiğini yazar. Bina "L" plan tipinde inşa edilmiştir. Dış ölçüleri, 42,05 ve 41,35m'dir. Bütün bina köfeki taşından yapılmıştır.

"OKUMUN DÜŞTÜĞÜ YERE CAMİ..."

Anadolu Selçuklu hükümdarı Gıyaseddin II. Keyhüsrev zamanında, Veziri Necmeddin Ferruh Bey tarafından 1237-1247 yılları arasıdan yaptırıldığı ileri sürülmekte ise de inşa tarihi kesin olarak belli değildir. Camiye bitişik olarak Ferruh Bey'in mezarı bulunduğu için, camiyi yaptıranın da bu kişi olduğu tahmin edilmektedir.

Dikdörtgen planındaki cami, Anadolu Selçuklularının ilerlemiş kubbeli cami tipindedir. Kuzey cephesine göre sağda minare, sol köşede ise türbe yer alır. Türbe "Cumudar" adıyla da bilinmektedir. Camiyi batı ve doğu cephelerinde dörder pencere aydınlatmaktadır.

Caminin esas yapısı, Selçuklu mimari üslubunu taşımaktadır. Ama burmalı minare daha çok Osmanlı özelliği gösterir. 17. yy'ın başlarında yapılmıştır.

Esas ibadet mekanı kıble duvarına dikey, iki sıra haçvari üçer masif paye (örülerek meydana getirilmiş tek taşıyıcı; ayak) ile üç sahana ayrılmıştır. her sahan üç bölüm olmak üzere, tüm abide 9 bölümlüdür. Bölümleri birbirinden ayıran haçvari payeler birbirine sivri kemerlerle bağlıdır.

Orta nefteki (nef - sahın: yapılarda sütunlarla ya da payelerle ayrılan her bir bölüm; yol) bölümlerin üzeri kubbelerle örtülü olmasına karşılık yan neflerden kıble duvarına yakın birer bölüm çapraz, diğerleri beşik tonozla örtülüdür.

Bütün Anadolu Selçuklu eserlerinde olduğu gibi bu abidenin de kuzey cephesi süslemelerle kaplıdır.

Caminin kuzeydoğusunda yer alan Türbe, kare kaide üzerine sekizgen planlıdır. Kare kaideden sekizgene geçmek için köşeler üçgen şekilde kesilmiştir. Kesme taştan yapılmış olup, diğer mezar anıtları gibi iki katlıdır. Birinci kattaki oda, bir süre kütüphane olarak kullanılmıştır. Zemindeki mahzen bölümünde ise, şimdi Amasya Müzesi'nde teşhir edilen, Şehzade Cumudar'ın mumyası vardı. Bundan dolayı bu türbeye "Cumudar Türbesi" de denmektedir. Oysa türbe, Ferruh Bey'e ait olup türbede Ferruh Bey ile oğlu Yusuf Bey yatmaktadır. Türbenin doğu,batı ve kuzey kısmında birer pencere yer alır. Batı yönündeki pencere oldukça süslemelidir.

Bizans İmparatoru Phocas'ın kızı Helena, VII. yüzyıl'ın ilk yarısında buraya bir kilise yaptırır. 1116 yılında Ankara'dan Amasya valiliğine getirilen Danişmedli Fetih Gazi, kiliseyi camiye çevirterek kendi adını verir. Cami daha sonra çeşitli onarımlar gördü. 1884 yılında yapılan onarımda bir minare eklendi. 1939 depreminde büyük hasar gördü. 1956 yılında tekrar onarıldı ve ibadete açıldı.

Yavuz Selim Meydanındadır. Gümüşlü Camii'nin ilk yapılışı İlhanlıların Amasya'ya hakim oldukları döneme rastlar. Ahşap çatılı camiyi 1326'da Tâceddin Mahmud Çelebi yaptırmıştır. Geçirdiği depremlerden sonra bir kaç kez onarım görmüştür.

Kare planlı cami kesme taştan yapılmıştır. Son cemaat yeri ahşap direklidir. Beden duvarları üzerinde mekanı örten kubbeyi dış tesirlerden korumak amacı ile kiremitli bir çatı yapılmıştır. Caminin kuzey batı köşesinde kesme taş kaide üzerinde silindirik minaresi yükselir.

Çilehane Mahallesi'nde Pirler Parkı karşısındadır. Çelebi Mehmed'in emirlerinden Yakup Paşa 1413'te yaptırmıştır. Duvarları moloz taş ve tuğla karışımıdır. Tekke ve cami olarak iki bölümden oluşur. Batı kapısından girilince, sağda cami ve çile odaları; solda ise Aşağı'da pirler Türbesi ve Halveti Tekkesi bulunur. Tuğla ve taş karışımı minaresi tek şerefelidir. Cami ve Tekkeyi büyük bir kubbe örter.

Amasya Emiri Bayezid Paşa tarafından 1414 yılında yaptırılmıştır. Yeşilırmak kenarındadır. Ters T plan şemasın sahip, zaviyeli camilerdendir. Son cemaat yerini çevreleyen mermer üzerindeki geometrik süslemeler, en belirgin özelliklerindendir.

Gökmedrese Mahallesi'nde Yeşilırmak kenarındadır. Yörgüç Paşa tarafından yaptırılmıştır. Yan mekanlı cami plan şemasına göre inşa edilmiştir. Eserin dış duvarları kesme taştandır. Duvarlarda ve pencere kemerlerinde yer yer kırmızı ve beyaz mermer kullanılmak suretiyle yapıya cazip bir görünüş kazandırılmıştır. Plan şemasındaki ilginç bir özellik de son cemaat yerinin caminin ana mekanına dahil edilmiş olmasıdır. Caminin kuzeydoğu köşesindeki çatı üzerine ahşap bir minare yapılmıştır.

Sultan II. Bayezid'in emri üzerinde veziri Mehmet Paşa tarafından 1486 yılında yaptırılmıştır. Ters "T" planlıdır. Kuzey cephesinde, yedi sütun tarafından desteklenen ve altı adet kubbe ile örtülü olan bir son cemaat yeri vardır. Sade mimarisinin aksine, mermerden yapılmış olan minberi, Türk mermer işçiliğinin en nadide örneklerinden biridir. Minber kıvrak dal ve yaprak motifleri ile süslenmiştir.

Hatuniye Mahallesindedir. Şehzade Ahmet'in annesi Bülbül Hatun tarafından yaptırılmıştır. Cami dikdörtgen plana göre yapılmıştır. Orta kısımda bulunan iki payenin duvarlarla birleştirilmesi sonucunda, iç mekan altı bölüme ayrılmıştır. Yan yana iki kubbenin örttüğü orta bölüm, yanlara göre daha büyük ve daha yüksektir. Yanlar ise çapraz tonozla örtülüdür. Son cemaat yerinin de üzeri beş kubbe ile örtülüdür. Moloz taştan yapılmış olan beden duvarlarının sadece kuzey cephesi farklı bir görünüşe sahiptir.

Karabağlı Şeyh Hacı Mahmud tarafından, Azerbaycan'ın Şirvan kentinden toplanan yardımlarla yapımına 1876 yılında başlanmış, 1895'te bitirilmiştir. Kare planlı caminin kuzey cephesinde dört sütunlu ve üç kemerli son cemaat yeri bulunmaktadır. İlimizde 19. yy'da barok stilde yapılmış tek cami olması bakımından ayrıca önem taşımaktadır.

CAMİLERDEN GÖRÜNTÜLER

GÖRÜLECEK YERLER

KENT REHBERİ